Strefa czasowa: UTC + 1 [ DST ]


Teraz jest 17 paź 2019, o 00:03



Utwórz nowy wątek Odpowiedz w wątku  [ Posty: 2 ] 
Autor Wiadomość
 Tytuł: Łada - legenda herbowa - pełny tekst
PostNapisane: 12 sty 2015, o 22:35 
Avatar użytkownika
Offline

Dołączył(a): 29 sie 2013, o 18:23
Posty: 86
Nie ma chyba dotąd w internecie (na dzień publikacji posta) w postaci żywego (i pełnego) tekstu legendy herbowej odnoszącej się do herbu Łada. Pozwoliłem sobie tekst przepisać, myślę że wielu osobom może się przydać, tym bardziej że tak w kronikach staropolskich jak i badaniach współczesnych wiąże się ten przekaz z dawnym bóstwem.

Obrazek



Łada - legenda herbowa (pisownia oryginalna, rok 1578)


"Kleynotu Łada nadanie od Krola Władysława / za przyczyną Książęcia Mazoweckiego / ktorego gdy nieprzyiaciel naszedł niespodziewany / mężnie mu sie obronił / lud potym swoy nawiodł na straż / y pothym woysko nie małe Jacwingow y Litwy porazili u wsi Łada rzeczoney / na uroczysku połowcu skąd był rodem y dziedzicem ten Slachcic: Ten ma być białła podkowa / krzyż złoty / bełt y widły w czerwonym polu: Tym podkowam niektorzy kładą skrzydła Orle / ale ie byli stracili / Helmy teraz im te z nowu nadawano / z ktorymi ie tu widzisz".

"Z domu Jastrzębcow Slachcic mąż wielkiey ochoty,
Wyszedł rano na pole chcąc doyźrzeć roboty,
W tym straż nieprzyiacielska nań z prędka nadbieży,
On zaraz na iednego chybko z kusze zmierzy,
Ugodziwszy go w poły, skoczy do drugiego,
Nie chcąc się dać poimać broni zdrowia swego.
Poki mu bełtow stało żaden nie szedł prozno,
Bacząc go mierney ręki roskocżą się rożno.
On potym do zabitych przybiegaiąc trupow
Dobywał swoich bełtow niechćiał inszych łupow:
Uszedł obronną ręką oney wielkiey zgrai,
Wszedłszy w las chciał spoczynąć, mało się utai,
W tym obaczy iż Książę z swym ludem nadchodzi,
Zaraz mu się z radości w nim serce ochłodzi,
Wybieży, tylko kuszę, widły w ręku niesie,
Ktorych tam sobie dostał chodząc w onym leśie:
Rospowiada Książęciu swą przygodę onę,
A prowadzi go z woyskiem rącżo w tam tę stronę,
Roskazawszy taiemnie onę straż zabieżeć.
Z ktorey żaden ani mogł do woyska ubieżeć.
Zbili z imali drugie dostawszy ięzyka,
Wiele Litwy z Jacwingi nawiązali w łyka,
Za to temu mężowi widły z bełtem dano,
Wiecżną pamięć tey bitwy sławney udziałano".


z: B. Paprocki, Gniazdo Cnoty, Zkąd Herby Rycerstwa slawnego Krolestwa Polskiego…, Kraków 1578.


Załączniki:
Lada_Gniazdo01.jpg
Lada_Gniazdo01.jpg [ 416.73 KiB | Przeglądane 8512 razy ]


Ostatnio edytowano 14 lip 2015, o 00:36 przez Bodan, łącznie edytowano 2 razy
Góra
  Zobacz profil  
 
 Tytuł: Re: Łada - legenda herbowa - pełny tekst
PostNapisane: 17 sty 2015, o 11:50 
Avatar użytkownika
Offline

Dołączył(a): 29 sie 2013, o 18:23
Posty: 86
Warto także zauważyć, że Łado/Łada to bóstwo w przekazach staropolskich wymieniane najczęściej, a w najstarszych na miejscu pierwszym:

- Lado z powtórzeniem jako Lada (Postylla Łukasza z Wielkiego Koźmina, 1405)
- Lado (Statua provincialia breviter -1420 r.)
- Lado (Sermones per circulum anni Cunradi, 1423 r.)
- Alado (Postilla Husitae anonymi, przed 1450 r.)
- Alado (glosa przy S. Adalberti vita - 1450 r.)
- Łada/Lyada/Mars (Kroniki sławnego Królestwa Polskiego Jana Długosza, 1455 r.)

Na podstawie przyznania pierwszeństwa w najstarszych przekazach staropolskich, "prawnych" powiązań znaczeniowych imienia oraz analizy herbu i powyższej legendy herbowej Łado jako bóg mógł mieć charakter solarny. Tym bardziej, że bóstwo czy też heros o cechach solarnych w przekazach staropolskich i staroruskich - jak wskazuje prof. Jacek Banaszkiewicz - jawi się jako władca zajmujący samo centrum domeny (w przeciwieństwie do gromowładcy, który podobnie jak nordycki Thor nieustannie obiega peryferia świata w jego obronie). Co interesujące podobną rolę - środka świata - pełni słońce również w późniejszych polskich wierzeniach ludowych (te ostatnie informacje za: J. Banaszkiewicz, Polskie dzieje bajeczne mistrza Wincentego, Wrocław 1998 oraz J. Bartmiński, Słownik stereotypów i symboli ludowych, tomy od 1996).

Wątki legendy herbowej Łada zbieżne do polskich wierzeń ludowych o słońcu:

- wyjście rano na pole do pracy, w wierzeniach ludowych dokładnie tak postrzegano zachowanie słońca,
- przeciwnicy Łady reprezentują siły ciemności[1] i rażeni są przez niego licznymi bełtami, stanowiącymi analogię strzał i promieni słonecznych,
- Łada po zakończonej walce udaje się na odpoczynek do lasu stanowiącego metaforę zaświatów[2], w wierzeniach ludowych słońce zachowuje się dokładnie tak samo (odpoczywa w lesie), las mogą zastępować wymiennie morze lub góry,
- po odpoczynku i rozmowie z napotkanym księciem wychodzi z lasu i rusza ponownie do zwycięskiej walki,
- całość legendy stanowi swego rodzaju odwrotność legend herbowych z bohaterem księżycowym, który zwalcza przeciwników podczas nocy, niejako na ich terytorium[3].

[1] [2] [3] Tu odsyłam do analizy legend herbowych w: Marek Derwich, Marek Cetwiński, Herby, legendy, dawne mity, Wrocław 1987.

W świetle powyższego warto zwrócić uwagę na fragment, pisanej w latach 1190-1208, Kroniki Polskiej Mistrza Wincentego przedstawiający wyprawę wojsk polskich na pomorskie Nakło. Chodzi o niebiańskiego wojownika ze złotą włócznią, który pojawia się nad Kruszwicą, po czym oświetlając ją swoim blaskiem rusza w kierunku Nakła. W końcu na chwilę przed zniknięciem wskazuje jeszcze raz Nakło. Trasa Kruszwica - Nakło to kierunek północno-zachodni. Jeśli więc trzymać się interpretacji solarnej widzimy tu drogę słońca po niebie, jaką zaobserwuje osoba stojąca w Kruszwicy i jaką obserwowali wojownicy Krzywoustego. Nie bez znaczenie wydaje się także przywołanie postaci św. Wita, którego hagiografia łączy się z takimi pojęciami jak witalność, ogień, kocioł roztopionego metalu i znak krzyża. I te skojarzenia wspierają wątek solarny. Oto wspomniany fragment kroniki:

„Toteż Bolesław ściąga zewsząd wszystką swoją moc zbrojną, siły wszystkich [oddziałów] ćwiczy i ocenia. Wojska wyruszają na Pomorze, a jadący przodem biskup [w innym tłumaczeniu dosłownie pierwszy setnik legionu] woła, że dzieje się sprawa Boża, a nie ludzka.

Jest bowiem w Kruszwicy kościół Św. Wita, na którego szczycie widziano jakiegoś młodzieńca niezwykłej postaci i urody, [od] którego bił tak niewypowiedziany blask, że, jak mówią, oświetlał nie tylko miasto, lecz również przedmieścia. [Młodzieniec] ten spłynął z tego [szczytu] ze złotą włócznią [i] daleko wyprzedził oddziały. A wielu widziało tę oczywistą moc boską i w milczącym uwielbieniu zdumiewało się nad tajemnicą tak niezwykłego zjawiska, aż nie znikł machnąwszy włócznią, którą niósł, jakby w stronę Nakła.

Tą przeto rękojmią zachęcony Bolesław zamyka miasto wałami oblężniczymi, okrąża kusznikami, wstrząsa pociskami z machin,
uderza taranami, przypuszcza szturmy; wszelkich próbuje sił, korzysta z każdego pomysłu.”

(z Kroniki Polskiej Mistrza Wincentego, pisanej w latach 1190-1208)


Tutaj można pobrać opracowanie powyższej legendy, publikacja autorstwa prof. Banaszkiewicza: http://rcin.org.pl/ihpan/dlibra/docmetadata?id=28265&from=publication Jako możliwe wyjaśnienie powyższej legendy Jacek Banaszkiewicz sugeruje tu odwołanie się w rycie otwierającym bitwę do dawnego polańskiego bóstwa zwycięstwa, a sam rytualny rzut włócznią stanowiłby symboliczne złożenie (temuż bóstwu) w ofierze przeciwnika.

Jak donosi Maciej Stryjkowski (r. 1582), staropolski historyk, poeta i dyplomata okrzyk „Łado!” towarzyszył nie tylko weselom i biesiadom (odnotowany np. współcześnie w folklorze lubelskim), ale również triumfalnym wjazdom władców. Według jego przekazu witano tak księcia Giedymina w trakcie wjazdu do Kiernowa w 1305 roku:

„Gdzie go pospólstwo, w ręce kleszcząc, przywitało,
Jak był zwyczaj, a ‚Łado, Łado’ przyśpiewało”

A trzydzieści lat później jego syna Olgierda podczas wjazdu do Wilna, wszyscy mieszczanie witali tak:

„Śpiewali ‚Łado! Łado!’.
W tym ręku klaskanie,
Jak był zwyczaj, powstało.”

Ten sam Maciej Stryjkowski wzmiankuje także żywy w jego czasach, litewski kult bóstwa o imieniu „Dzidzis Lado”, co w języku polskim oznacza „Wielki Łado”.
Przy okazji artykuł odnośnie śladów związanych z bóstwem Łado, w tym i o powyższej legendzie herbowej:

http://www.bogowiepolscy.net/lado-lada.html
Góra
  Zobacz profil  
 
Wyświetl posty nie starsze niż:  Sortuj wg  
Utwórz nowy wątek Odpowiedz w wątku  [ Posty: 2 ] 

Strefa czasowa: UTC + 1 [ DST ]


Kto przegląda forum

Użytkownicy przeglądający ten dział: Brak zidentyfikowanych użytkowników i 5 gości


Nie możesz rozpoczynać nowych wątków
Nie możesz odpowiadać w wątkach
Nie możesz edytować swoich postów
Nie możesz usuwać swoich postów
Nie możesz dodawać załączników

Szukaj:
Skocz do:  
cron